On-line рубрика "Тысяча и одна книга"
135-летию со дня рождения Габдуллы Тукаю посвящается...
Дорогие читатели!
Очередной выпуск on-line рубрики "Тысяча и одна книга" посвящен известному татарскому поэту Габдулле Тукаю. 26 апреля исполняется 135 лет со дня его рождения.
Известный татарский поэт Габдулла Тукаев родился 26 апреля 1886 года в селе под названием Кушлавуч, Арского района республики Татарстан в семье сельской муллы. В 4 года будущий поэт остается круглой сиротой.
Детство Габдуллы Тукая было очень тяжелым, полным бед и невзгод, мальчик с малых лет испытывал все невзгоды сиротской доли. Он скитался от одной семьи к другой, в которых его не любили, обижали и считали лишним ртом. В конце-концов мальчика, уже подростка, находит его тетя, которая живет в Уральске и забирает к себе.
Там он поступает учиться в школу при мечети медресе «Мутыгия». Преподавал в нем имам и просветитель Мутыгулла Тухватуллин. Его дети, с которыми подружился Тукай, были воспитаны на европейский манер, одевались по светской моде и знали несколько языков. Их примеру последовал и Тукай — вскоре он владел арабским, персидским и турецким, изучил и русский, познакомился с западноевропейскими языками. В доме имама была богатая библиотека, причем духовник собирал не только богословские книги, но и художественную литературу, научные публикации. Вместе с учениками он выпускал рукописные газеты и журналы.
С 1905 года будущий поэт начинает работать в типографии разных газет и журналов Уральска. От простого наборщика поднимается до должности редактора.
Молодой поэт с юных лет мечтает попасть в Казань, в центр татарской культуры. Осенью 1907 года, ему удается осуществить свою мечту.
Из-за нелегкого сиротского детства слабое здоровье поэта даёт о себе знать — он заболевает туберкулезом. Его болезнь обостряется с каждым днем.
Даже будучи больным поэт не оставляет работу, совершает путешествия, едет в Нижний Новгород, посещает Астрахань и Уфу. Даже успевает побывать в Петербурге. В надежде поправить здоровье отправляется и в Троицк казахские степи, для кумысолечения.
После возвращения из Троицка, невзирая на крайнее обострение болезни, продолжает работу в редакции «Кояш (Солнце)». Вскоре его здоровье окончательно ухудшается и 15 апреля 1913 года поэт покидает этот мир.
Вот так трагически обрывается жизнь молодого Габдуллы, великого поэта татарского народа. Прожил он всего 27 лет, но за это время успел проделать огромную работу и своими произведениями встал в один ряд с классиками мировой литературы.
Габдулла Тукай никогда не стоял на враждебных позициях к какой-нибудь нации. Он вдохновенно воспевал в своем творчестве идеи дружбы и равенства народов.
Велика его заслуга в пропаганде русской литературы. Он дал восхитительные переводы произведений Пушкина, Лермонтова, Крылова, Майкова, Плещева и других известных писателей русского народа.
«Сөй гомерне, сөй халыкны,
сөй халыкның дөньясын…»
Г. Тукай
Әгәр дә дөньяда бик аз яшәп тә, күп эшләр эшләп киткән язучылар турында сүз бара икән, аның берсе, һичшиксез, Г абдулла Тукай булыр. Уйлап карасаң, кызганыч тормыш, ятимлек михнәтләрен татыган, яшьли үлеп киткән шагыйрь язмышы бигрәк аяныч.
Габдулла Тукай.... Бармы икән безнең арада бу олы шагыйрь турында ишетмәгән, белмәгән, Тукайның моңлы җырларын җырламаган, тылсымлы әкиятләрен тыңламаган, шигырьләрен яттан белмәгән кеше...? Юктыр.
Татар халык шагыйре Габдулла Тукай 1886 елның 14 апрелендә Арча районы Кушлавыч авылында туа. Кечкенәдән ятим калган Габдулла, кулдан-кулга йөреп, балачагын Сасна, Өчиле, Кырлай авылларында уздыра. Башлангыч белемне Кырлай авылы мәдрәсәсендә ала.
1895 ел башыннан Тукай Уральск шәһәрендә яшәүче туганнары гаиләсендә тәрбияләнә. Биредә ул татар халык иҗатын һәм әдәбиятын җентекләп өйрәнә, гарәп, фарсы, төрек, рус һәм башка халыкларның әдәбиятлары белән таныша, рус теле аркылы Көнбатыш классик әдәбияты казанышларын үзләштерә. Үзе дә беренче шигырьләрен иҗат итә.
Уральскидагы әдәби-мәдәни хәрәкәт Тукай тормышында хәлиткеч роль уйный. 1905 елгы революция дулкыны белән зур әдәбиятка килеп кергән әдип монда җәмәгать эшлеклесе, журналист, тәрҗемәче һәм шагыйрь буларак формалаша.
1907 елның көзендә Тукай Казанга кайта. Ул үлемсез әсәрләренең күбесен шушында яза. Габдулла Тукай 1913 елның 15 апрелендә Казанда үпкә авыруыннан вафат була.
Тукай татар халкының яңа реалистик әдәбиятына һәм хәзерге заман татар әдәби теленә нигез салучы булды. Шагыйрь иҗтимагый прогресска хезмәт итүне үзенең гражданлык бурычы итеп санады; кыска гына гомер юлында күпкырлы иҗаты белән татар культурасы тарихында яңа эпоха ачты. Габдулла Тукай иҗаты - серле бакча кебек, могҗизалы ил. Ул үзенә чакырып тора. Аның әсәрләре шулкадәр кызыклы, мавыктыргыч, хәтта аерылып булмый,укыган саен укыйсы килеп тора. Аның иҗаты мәңгелек. Тукай татар милләте, башка моселман халыклары күңелендә бүген дә яши һәм яшәячәк! Аның иҗаты беркайчан да онытылмас, чөнки ул - бөек шагыйрь! Һәр татарның йөрәгендә үз Тукае. Кемнәрдер аңа карап гыйбрәт ала, кемнәрдер соклана, кемнәрдер үрнәк итеп, аны бүгенге көннәрдә дә үз йөрәгендә йөртә. Синең гомерең умырзая чәчәге кебек кыска булды. Әмма иҗат иткән әсәрләрең - мәңгелек!
Синең алдыңда баш иябез, бөек Тукай!
Читайте башкирскую и татарскую классику вместе с нами! До новых встреч!!!
